Những lỗi vận hành làm giảm hiệu quả cửa cuốn chống cháy

Cửa cuốn chống cháy thường được lắp tại khu vực có ô mở lớn như kho, tầng hầm, trung tâm thương mại, nhà xưởng hoặc vị trí phân chia khoang cháy. Khác với cửa cuốn an ninh thông thường, hệ cửa phải thực hiện đúng kịch bản đóng khi nhận tín hiệu báo cháy, mất điện hoặc có lệnh điều khiển khẩn cấp, tùy theo cấu hình đã được thiết kế.

Hiệu quả của cửa phụ thuộc vào sự phối hợp giữa màn cửa, ray dẫn hướng, trục cuốn, động cơ, bộ điều khiển, tín hiệu báo cháy và nguồn điện dự phòng. Cửa vẫn chạy bằng nút bấm hằng ngày chưa đủ để kết luận toàn bộ hệ thống đang hoạt động đúng.

Lỗi vận hành cửa cuốn chống cháy thường gặp tại công trình

Đặt hàng hóa và vật dụng trong vùng hạ cửa

Đây là lỗi phổ biến tại kho, tầng hầm và khu vực giao nhận hàng. Pallet, xe đẩy, thùng carton hoặc vật liệu thi công được đặt ngay dưới màn cửa vì vị trí này thường để trống khi cửa mở.

Khi có tín hiệu đóng, thanh đáy có thể va vào vật cản và dừng giữa hành trình. Một số hệ thống sẽ đảo chiều hoặc giữ cửa tại vị trí đang dừng nếu thiết bị an toàn phát hiện chướng ngại vật. Một số cấu hình khác vẫn tiếp tục tạo lực đóng, gây cong thanh đáy, lệch nan hoặc hư hỏng ray.

Tài liệu vận hành cửa ngăn cháy yêu cầu khu vực ô mở và ray dẫn hướng không được có vật cản, bởi cửa không thể hạ hết sẽ mất khả năng tạo thành bộ phận ngăn cháy hiệu quả.

Vùng hạ cửa nên được đánh dấu rõ trên sàn. Đơn vị vận hành cũng cần quy định đây là khu vực không lưu trữ, kể cả khi chỉ tập kết hàng trong thời gian ngắn.

Ngắt hoặc vô hiệu hóa tín hiệu liên động báo cháy

Cửa cuốn chống cháy có thể được điều khiển bằng nút nhấn tại chỗ, nhưng chức năng quan trọng hơn là khả năng nhận tín hiệu từ hệ thống báo cháy hoặc thiết bị phát hiện cháy theo phương án thiết kế.

Trong thực tế, đường tín hiệu đôi khi bị cô lập khi sửa chữa báo cháy nhưng không được kết nối lại. Một số tủ điều khiển bị chuyển sang chế độ vận hành thủ công, tắt cảnh báo hoặc bỏ qua tín hiệu lỗi để tránh cửa tự đóng ngoài ý muốn.

Hệ quả là cửa vẫn hoạt động khi người dùng bấm nút, song không phản ứng khi trung tâm báo cháy phát lệnh. Các hệ cửa hiện đại có thể nhận lệnh đóng từ tủ báo cháy trung tâm, cảm biến cục bộ hoặc nút đóng khẩn cấp; phương thức cụ thể phụ thuộc vào thiết kế và model.

Mỗi lần can thiệp vào hệ thống báo cháy cần có biên bản xác nhận tình trạng liên động sau khi hoàn thành. Không nên đánh giá chức năng này bằng việc nâng hạ cửa độc lập tại tủ điều khiển.

Không kiểm tra nguồn điện dự phòng

Khi nguồn điện chính bị mất trong sự cố, cửa cần thực hiện trạng thái an toàn theo cấu hình đã được phê duyệt. Hệ thống có thể sử dụng ắc quy, UPS, cơ cấu đóng bằng trọng lực, bộ nhả phanh hoặc phương án vận hành bằng tay.

Nguồn dự phòng thường ít được chú ý vì cửa vẫn chạy bình thường khi điện lưới ổn định. Pin hoặc ắc quy có thể suy giảm dung lượng, đầu nối bị lỏng hoặc bộ sạc báo lỗi nhưng không được xử lý.

Một số hệ cửa sử dụng nguồn năng lượng thay thế để vận hành bộ truyền động trong khoảng thời gian giới hạn khi mất điện. Bởi vậy, việc kiểm tra cần bao gồm cả trạng thái nguồn phụ, không dừng ở thử nút đóng mở bằng nguồn điện chính.

Không nên mặc định mọi cửa đều tự hạ khi mất điện. Trình tự hoạt động phải được xác nhận theo sơ đồ đấu nối, hướng dẫn vận hành và hồ sơ kỹ thuật của chính hệ cửa đang lắp đặt.

Dùng cửa chống cháy như cửa cuốn vận hành tần suất cao

Tại một số nhà xưởng hoặc kho hàng, cửa cuốn chống cháy được sử dụng liên tục để kiểm soát xe, người và hàng hóa. Số lần nâng hạ thực tế có thể vượt xa mục đích sử dụng ban đầu.

Tần suất vận hành cao làm tăng hao mòn tại động cơ, xích truyền động, ổ trục, ray, thanh đáy và các điểm liên kết của màn cửa. Với cửa có vật liệu cách nhiệt bên trong nan, ma sát lặp lại còn có thể ảnh hưởng đến kết cấu của màn cửa.

Tài liệu kỹ thuật của một số hệ cửa chống cháy lưu ý sản phẩm được thiết kế với số chu kỳ vận hành giới hạn do trọng lượng màn cửa, tốc độ vận hành và đặc điểm vật liệu. Đây không phải thông số chung cho mọi sản phẩm; số chu kỳ cho phép cần kiểm tra theo model cụ thể.

Nếu ô cửa phải đóng mở nhiều lần mỗi ngày, thiết kế nên tách chức năng bằng một cửa vận hành thông thường và một cửa ngăn cháy riêng, hoặc lựa chọn cấu hình đã được xác nhận phù hợp với tần suất sử dụng dự kiến.

Tiếp tục sử dụng khi cửa chạy lệch hoặc phát tiếng động bất thường

Cửa rung mạnh, chạy giật, phát tiếng kim loại, nghiêng thanh đáy hoặc dừng sai vị trí thường được xem là lỗi nhỏ nếu cửa vẫn mở được. Đây có thể là dấu hiệu ray bị biến dạng, nan lệch, giới hạn hành trình sai, bộ truyền động mòn hoặc liên kết cơ khí bị lỏng.

Khi tiếp tục vận hành, sai lệch ban đầu có thể phát triển thành kẹt màn cửa hoặc hư hỏng trục cuốn. Trong tình huống cháy, cửa có nguy cơ dừng trước khi chạm sàn hoặc không giữ được trạng thái đóng.

Việc kiểm tra kỹ thuật cần bao gồm tình trạng nan, thanh đáy, ray, điểm cố định, motor và giới hạn trên – dưới. Tài liệu bảo trì cũng yêu cầu kiểm tra cả hoạt động bình thường, nguồn phụ và cơ cấu nhả đóng nếu hệ thống có trang bị.

Khi xuất hiện tiếng động hoặc chuyển động bất thường, nên dừng cửa và kiểm tra thay vì liên tục bấm nút để “chạy qua điểm kẹt”.

Tự ý thay đổi linh kiện và cấu hình cửa

Một số thay đổi tưởng như nhỏ có thể làm hệ cửa khác với cấu hình ban đầu: thay motor công suất khác, khoan cắt nan, đổi thanh đáy, thay tủ điều khiển, sửa ray, bổ sung ô thoáng hoặc tháo lớp vật liệu bên trong màn cửa.

Giới hạn chịu lửa gắn với mẫu và cấu hình đã được thử nghiệm, không nằm riêng ở vật liệu làm nan. Kích thước, kết cấu màn cửa, ray, trục, bộ truyền động, chi tiết liên kết và phương án lắp đặt đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Tài liệu kỹ thuật của hệ cửa chống cháy nêu rõ loại và kích thước vật liệu phải bám theo cấu hình đã thử nghiệm và chứng nhận, không nên tự ý sửa đổi.

Mọi phương án thay linh kiện cần được đối chiếu với hồ sơ sản phẩm và xác nhận bởi đơn vị có chuyên môn. Linh kiện “lắp vừa” chưa chắc phù hợp với tải trọng, trình tự đóng hoặc yêu cầu chịu lửa của hệ cửa.

Chỉ thử nút đóng mở chưa đủ để đánh giá hệ cửa

Một lần kiểm tra đầy đủ nên mô phỏng đúng các trạng thái vận hành được thiết kế, chẳng hạn nhận tín hiệu báo cháy, chuyển sang nguồn dự phòng, kích hoạt cơ cấu đóng khẩn cấp và xác nhận cửa hạ hết hành trình.

Trong quá trình thử phải kiểm soát người và phương tiện đi qua ô cửa. Cần quan sát tốc độ hạ, độ ổn định của màn, vị trí thanh đáy, trạng thái ray và phản hồi trên tủ điều khiển.

Sau khi thử, hệ thống phải được đưa về chế độ trực bình thường. Một lỗi khá nguy hiểm là hoàn thành kiểm tra nhưng quên khôi phục đường tín hiệu báo cháy hoặc để tủ điều khiển ở chế độ bảo trì.

Kết quả nên được ghi vào nhật ký, gồm thời gian thử, trạng thái nguồn, tín hiệu kích hoạt, lỗi phát hiện, biện pháp xử lý và người chịu trách nhiệm.

Không dùng cửa cuốn thay cho lối thoát nạn

Cửa cuốn chống cháy được sử dụng để bảo vệ ô mở và hạn chế cháy lan theo phương án của công trình. Hệ cửa không nên bị hiểu thành cửa đi thoát nạn cho người.

QCVN 06:2022/BXD, được sửa đổi bởi Sửa đổi 1:2023, quy định lối ra có đặt cửa cuốn hoặc cửa quay không được coi là lối ra thoát nạn.

Khi bố trí hàng hóa, vách ngăn hoặc thiết bị quanh khu vực cửa cuốn, đơn vị vận hành phải giữ thông thoáng các cửa thoát nạn độc lập. Không nên xây dựng phương án sơ tán dựa trên việc cửa cuốn sẽ được nâng lên trong tình huống cháy.

Cách hạn chế lỗi trong quá trình sử dụng

Đơn vị quản lý nên xây dựng hướng dẫn vận hành riêng cho từng cửa, thay vì áp dụng một quy trình chung cho mọi hệ thống. Nội dung cần thể hiện rõ trạng thái bình thường của tủ điều khiển, cách nhận biết lỗi nguồn, trình tự thử liên động và người được phép can thiệp.

Có thể tổ chức kiểm tra theo các nhóm sau:

Tần suất kiểm tra cần căn cứ vào hướng dẫn của nhà sản xuất, điều kiện môi trường, tần suất sử dụng và yêu cầu quản lý của công trình. Không nên tự áp dụng một mốc thời gian cố định cho mọi loại cửa.

Giải pháp cửa cuốn chống cháy Nam Phát Mavi

Hiệu quả ngăn cháy cần được xem xét ngay từ bước lựa chọn cấu hình, sau đó duy trì bằng quy trình vận hành và kiểm tra phù hợp.

Nam Phát Mavi cung cấp giải pháp cửa cuốn chống cháy theo kích thước ô chờ, yêu cầu giới hạn chịu lửa, vị trí lắp đặt và phương án điều khiển của từng công trình. Các thành phần như màn cửa, ray, trục, động cơ, tủ điều khiển, nguồn dự phòng và tín hiệu liên động cần được thống nhất trước khi sản xuất.

Đối với công trình đang sử dụng, việc kiểm tra nên tập trung vào độ đồng bộ của hệ cửa và kịch bản đóng khi có sự cố. Trường hợp phát hiện cửa chạy lệch, tủ báo lỗi, nguồn dự phòng suy giảm hoặc hệ thống không nhận tín hiệu báo cháy, cần xử lý trước khi tiếp tục đưa cửa vào trạng thái trực.

Kết luận

Phần lớn lỗi làm giảm hiệu quả cửa cuốn chống cháy không xuất hiện ngay dưới dạng hư hỏng nghiêm trọng. Một vật cản dưới cửa, tủ điều khiển đặt sai chế độ, nguồn dự phòng yếu hoặc tiếng động bất thường đều có thể khiến cửa không đóng đúng khi cần thiết.

Vận hành an toàn cần bảo đảm ba yếu tố: ô cửa luôn thông thoáng, hệ điều khiển – liên động hoạt động đúng và cấu hình cửa không bị tự ý thay đổi. Việc thử nghiệm theo kịch bản thực tế giúp phát hiện những lỗi mà thao tác đóng mở thông thường khó nhận ra.

FAQs

Cửa cuốn chống cháy có được đóng mở hằng ngày không?

Điều này phụ thuộc vào loại cửa, bộ truyền động và số chu kỳ vận hành được nhà sản xuất xác nhận. Không nên mặc định cửa chống cháy phù hợp với tần suất đóng mở cao.

Có thể đặt hàng hóa tạm thời dưới cửa khi cửa đang mở không?

Không nên. Hàng hóa có thể bị bỏ quên, khiến cửa không thể hạ hết khi nhận tín hiệu đóng khẩn cấp.

Cửa vẫn chạy bằng nút bấm có nghĩa liên động báo cháy vẫn tốt không?

Không. Chức năng đóng mở tại chỗ và chức năng nhận tín hiệu báo cháy cần được kiểm tra riêng.

Khi mất điện, cửa cuốn chống cháy có tự đóng không?

Tùy cấu hình. Cửa có thể sử dụng pin, UPS, cơ cấu nhả phanh, đóng bằng trọng lực hoặc vận hành thủ công. Cần kiểm tra hồ sơ và hướng dẫn của hệ cửa cụ thể.

Có thể thay motor cửa cuốn chống cháy bằng motor cùng công suất không?

Không nên tự thay. Ngoài công suất, cần kiểm tra mô-men, phanh, tốc độ, hành trình, khả năng nhận tín hiệu và sự phù hợp với cấu hình đã thử nghiệm.